Ήταν ξημερώματα, Απόκριες του 1973, όταν ένας «άγραφος νόμος» των λαϊκών κέντρων της εποχής μετέτρεψε μια νύχτα διασκέδασης στην Αθήνα της δικτατορίας σε μακελειό. Στη «Νεράιδα της Αθήνας», στην Αγίου Μελετίου 45 στην Κυψέλη, ο Νίκος Κοεμτζής τραβά μαχαίρι μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα και αφήνει πίσω του τρεις νεκρούς και επτά τραυματίες. Η σπίθα; Μια «παραγγελιά».
Ο άγραφος «νόμος» της πίστας
Στο λαϊκό κέντρο, η «παραγγελιά» δεν ήταν απλώς ένα τραγούδι που ζητάς από την ορχήστρα. Ήταν μια σιωπηρή συμφωνία: όταν κάποιος πλήρωνε για να χορέψει, η πίστα έπρεπε να αδειάσει. Εκείνη τη νύχτα, ο Κοεμτζής βρίσκεται στο μαγαζί με τον αδελφό του, τον Δήμο, και την παρέα τους. Η ορχήστρα ξεκινά, ο χορός πάει να στηθεί, όμως η πίστα δεν αδειάζει. Για τον ίδιο, αυτό διαβάζεται σαν προσβολή.
Η αφορμή ήταν ένα ζεϊμπέκικο που ζητήθηκε για τον αδελφό του. Η ένταση φουντώνει, οι φωνές ανεβαίνουν, τα σώματα σπρώχνονται μέσα στον θόρυβο. Ο Κοεμτζής βγάζει μαχαίρι και επιτίθεται. Στον απολογισμό, δύο χωροφύλακες και ένας φανοποιός χάνουν τη ζωή τους, ενώ τραυματίζονται άλλοι επτά θαμώνες. Η υπόθεση γίνεται πρωτοσέλιδο, με την κοινωνία να προσπαθεί να εξηγήσει πώς ένα «έθιμο της πίστας» κατέληξε σε νεκρούς.
Το τραγούδι που γράφτηκε λάθος και οι «Βεργούλες»
Από την πρώτη κιόλας μέρα, ο Τύπος γέμισε την ιστορία με ανακρίβειες. Μία από τις πιο επίμονες ήταν το ποιο τραγούδι παίχτηκε ως «παραγγελιά». Γράφτηκε ότι ήταν το «Ο χάρος βγήκε παγανιά», όμως αυτή η εκδοχή δεν στέκει ούτε μουσικά, αφού δεν είναι ζεϊμπέκικο. Η πιο τεκμηριωμένη εκδοχή επιμένει ότι η «παραγγελιά» ήταν οι «Βεργούλες» του Μάρκου Βαμβακάρη, με τον στίχο «Τα δυο σου χέρια πήρανε βεργούλες και με δείρανε» να αποκτά, εκ των υστέρων, μια ανατριχιαστική ειρωνεία.
Από τις θανατικές ποινές στην αποφυλάκιση
Η δικαστική συνέχεια ήταν βαριά. Ο Κοεμτζής καταδικάστηκε σε θανατικές ποινές που αργότερα μετατράπηκαν, σε μια εποχή που η θανατική ποινή έμπαινε σταδιακά στο περιθώριο και η πολιτεία δεν προχωρούσε πλέον εύκολα σε εκτελέσεις.
Αποφυλακίστηκε στις 29 Μαρτίου 1996, έπειτα από 23 χρόνια συνεχούς εγκλεισμού. Τα επόμενα χρόνια έζησε μακριά από κάθε «μυθοποίηση» της νύχτας εκείνης, πουλώντας την αυτοβιογραφία του και βιβλία για να επιβιώσει, συχνά έξω από τα δικαστήρια της Ευελπίδων και τις Κυριακές στο Μοναστηράκι. Πέθανε στις 23 Σεπτεμβρίου 2011, την ώρα που πουλούσε βιβλία.
Πώς ένα έγκλημα έγινε πολιτισμική πληγή
Η «παραγγελιά» του Κοεμτζή έμεινε στη λαϊκή μνήμη ως πληγή αλλά και ως σύμβολο μιας ολόκληρης εποχής· μιας εποχής όπου η ανδρική «τιμή» συχνά παρουσιαζόταν ως δικαιολογία για τη βία και όπου ένας άγραφος κανόνας μπορούσε να λογίζεται ως «το δίκαιο». Η ιστορία αυτή πέρασε από τα πρωτοσέλιδα στη συλλογική συνείδηση και αργότερα μεταφέρθηκε σε βιβλίο, κινηματογράφο και θέατρο.
Και φυσικά έγινε τραγούδι. Ο Διονύσης Σαββόπουλος γράφει το «Μακρύ Ζεϊμπέκικο για τον Νίκο», που κυκλοφορεί στον δίσκο «Ρεζέρβα» το 1979, και έτσι το γεγονός αποκτά τη δική του «δεύτερη ζωή», όχι ως αναπαράσταση της νύχτας, αλλά ως σκοτεινή σκιά πάνω στη μεταπολεμική Ελλάδα
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου