Το δημογραφικό πρόβλημα της Ελλάδας φιγουράρει ψηλά στη δημόσια συζήτηση. Ακόμα κι ο… Ιλον Μασκ έχει ασχοληθεί με την υπογεννητικότητα στη χώρα μας. Τις περισσότερες φορές, το θέμα εξαντλείται στη μείωση του συνολικού πληθυσμού, τις προκλήσεις που αυτή δημιουργεί στην αγορά εργασίας και το ασφαλιστικό σύστημα, και τον υφέρποντα φόβο της εξαφάνισης του Ελληνισμού.
Πέραν της μείωσης του πληθυσμού, όμως, τα στοιχεία καταγράφουν και το πρόβλημα της γήρανσης. Σύμφωνα με την απογραφή του 2021, ο μόνιμος πληθυσμός της χώρας είναι 10.482.487 άτομα, μειωμένος κατά 3,1% σε σχέση με το 2011. Οι γυναίκες είναι ελαφρώς περισσότερες από τους άνδρες (51,1% έναντι 48,9%), το 44% είναι άνω των 50 ετών και μόλις το 29% είναι κάτω από 30. Στην αντίστοιχη μέτρηση του 2011, οι άνω των 50 αποτελούσαν το 38% του συνολικού πληθυσμού, ενώ το 32% ήταν κάτω από 30.
Μία ακόμη διάσταση που σπανίως αναδεικνύεται είναι η περιφερειακή. Με βάση την απογραφή του 2021, γίνεται σαφές ότι το πρόβλημα δεν επηρεάζει όλες τις περιοχές με τον ίδιο τρόπο. Συγκεκριμένα, τα νησιά του Νότιου Αιγαίου (Κυκλάδες, Δωδεκάνησα) και η Κρήτη ήταν οι μόνες δύο περιφέρειες που αύξησαν τον πληθυσμό τους σε σχέση με το 2011. Στην Αττική, το Ιόνιο και το Βόρειο Αιγαίο η μείωση του πληθυσμού ήταν σχετικά ήπια, ενώ Κεντρική Μακεδονία, Ηπειρος, Δυτική Ελλάδα, Πελοπόννησος και Θεσσαλία γλίτωσαν τα χειρότερα και είδαν μειώσεις της τάξεως του 4%-7%. Τις πιο ανησυχητικές επιδόσεις είχαν η Δυτική Μακεδονία (μείωση άνω του 10%), η Ανατολική Μακεδονία και Θράκη και η Στερεά Ελλάδα.
«Το κλειδί για την επιβράδυνση του δημογραφικού ζητήματος και της ερήμωσης περιοχών της περιφέρειας είναι η απασχόληση», λέει στα «ΝΕΑ» ο καθηγητής στο οικονομικό τμήμα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Νίκος Μπένος και προσθέτει: «Το μοντέλο τουριστικής ανάπτυξης στα πρότυπα νησιών όπως η Μύκονος ή η Σαντορίνη δεν μπορεί να εφαρμοστεί παντού. Το σημαντικότερο για τις περιφέρειες που αντιμετωπίζουν πρόβλημα είναι η ανάπτυξη του πρωτογενούς τομέα, με εστίαση σε ποιοτικά προϊόντα με μικρή μεν παραγωγή, αλλά με υψηλή προστιθέμενη αξία. Συνδυαστικά, πρέπει να αναπτυχθούν οι βιομηχανίες γύρω από τον πρωτογενή τομέα, όπως η τυποποίηση αγροτικών προϊόντων. Τέλος, σε κάποιες περιοχές που έχουν τη δυνατότητα, είναι σημαντικό να αναπτυχθεί και η βαριά βιομηχανία».
Ο καθηγητής επισημαίνει ότι, ως έχει, το δημογραφικό πρόβλημα ανατροφοδοτείται και εντείνεται σε βάθος χρόνου, καθώς ακόμα κι αν αυξηθεί η γονιμότητα ανά γυναίκα, ο αριθμός των γεννήσεων θα συνεχίσει να μειώνεται, εφόσον ο πληθυσμός των γυναικών είναι μικρότερος. Σημειώνεται πως σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, ο αριθμός παιδιών ανά γυναίκα στην Ελλάδα ανήλθε σε 1,26 το 2023, με τη χώρα μας να έχει την έβδομη χαμηλότερη επίδοση στην ΕΕ. Επιπλέον, είναι στην έβδομη θέση όσον αφορά τη μέση ηλικία στην οποία οι γυναίκες γεννούν το πρώτο τους παιδί, που υπολογίζεται στα 31 έτη. Χειρότερες επιδόσεις σε αμφότερες τις κατηγορίες έχουν η Ισπανία και η Ιταλία, ενώ λιγότερες γεννήσεις ανά γυναίκα έχουν επίσης Μάλτα, Λιθουανία, Πολωνία και Λουξεμβούργο.
«Το Δημογραφικό είναι πανευρωπαϊκό, με τις χώρες της Νότιας Ευρώπης να βρίσκονται στο επίκεντρο», λέει από την πλευρά της η Αλεξάνδρα Τραγάκη, καθηγήτρια οικονομικής δημογραφίας στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο. «Η ερημοποίηση συγκεκριμένων περιοχών είναι επίσης ευρωπαϊκό φαινόμενο», επισημαίνει και εξηγεί ότι αυτό οφείλεται κυρίως στη μειωμένη οικονομική δραστηριότητα και την έλλειψη εναυσμάτων (π.χ. υποδομές, δραστηριότητες, πρόσβαση σε προϊόντα) σε ορισμένες περιοχές. Με αυτή την άποψη συμφωνεί και ο Νίκος Μπένος: «Η πρόσβαση σε καλές υποδομές υγείας και εκπαίδευσης είναι κομβικός παράγοντας για την αντιμετώπιση των περιφερειακών ανισοτήτων».
Η καθηγήτρια του Χαροκόπειου τονίζει ότι «το κόστος ανατροφής ενός παιδιού είναι σήμερα πολύ μεγαλύτερο αναλογικά με το διαθέσιμο εισόδημα σε σχέση με παλαιότερες εποχές. Η δωρεάν εκπαίδευση σήμερα δεν επαρκεί, καθώς οι οικογένειες ψάχνουν για τα παιδιά τους επιπλέον δραστηριότητες. Επίσης, πολλές οικογένειες απομακρύνονται από το δημόσιο σύστημα εκπαίδευσης και προτιμούν όλο και περισσότερο τα ιδιωτικά σχολεία», υπογραμμίζει.
Η «αξία» ενός παιδιού
Ωστόσο, εκτιμά ότι, αν και σε σχετικές έρευνες το οικονομικό ζήτημα εμφανίζεται σαν ο υπ’ αριθμόν ένα λόγος για τη μη απόκτηση παιδιών, αυτό δεν ανταποκρίνεται απαραίτητα στην πραγματικότητα. «Ακόμα και να έχει περισσότερα χρήματα, προτεραιότητα στον σημερινό κόσμο αποτελεί μια όμορφη εμπειρία ή ένα ταξίδι. Οι άνθρωποι σήμερα έχουν ως κορυφαίες αξίες την αυτονομία ή την επαγγελματική καταξίωση, και όχι την απόκτηση οικογένειας. Αλλωστε, παρατηρείται και αυξημένη δυσκολία στην εύρεση κατάλληλου συντρόφου», εξηγεί.
«Επιπλέον, σήμερα η αξία του παιδιού είναι διαφορετική από ό,τι στο παρελθόν. Με την αλλαγή του οικονομικού κλίματος και τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, αλλάζει και η αξία της ζωής. Παλαιότερα, για μια αγροτική οικογένεια η απόκτηση παιδιού σήμαινε εργατικά χέρια, φροντίδα για τους γονείς στα γηρατειά κ.λπ. Σήμερα, ο γονέας δεν έχει να πάρει, αλλά μόνο δίνει. Υπό αυτή την έννοια, είναι σήμερα πολύ πιο ανιδιοτελές και αλτρουιστικό να κάνει κανείς παιδιά», τονίζει η Αλεξάνδρα Τραγάκη και προσθέτει ότι η αφήγηση που θέλει την εργασία των γυναικών να επηρεάζει αρνητικά τις γεννήσεις δεν στέκει, αφού σήμερα οι γυναίκες που κάνουν παιδιά είναι εργαζόμενες στη μεγάλη τους πλειονότητα.
Τι συμβαίνει σε 4 περιοχές, ομοιότητες και διαφορές
«ΤΑ ΝΕΑ» επικοινώνησαν με φορείς Τοπικής Αυτοδιοίκησης σε περιοχές που πλήττονται δυσανάλογα από το Δημογραφικό. Επιλέχθηκαν περιοχές από τέσσερις διαφορετικές περιφέρειες, ώστε να αναδειχθούν οι ομοιότητες και οι διαφορές. Ιδού τι μας είπαν.
Αρκαδία: Το 2025 καταγράφηκαν 350 θάνατοι και καμία γέννηση
Μείωση πληθυσμού 10,5% μεταξύ 2011-2022
Η μείωση του πληθυσμού της Αρκαδίας οφείλεται στην ερήμωση των χωριών και τη μη έλευση νέου κόσμου – στη Γορτυνία ενδεικτικά, το 2025 καταγράφηκαν 350 θάνατοι και καμία γέννηση! Με το κλείσιμο των μονάδων της ΔΕΗ στη Μεγαλόπολη, που αποφασίστηκε το 2019, ο κόσμος που εργαζόταν στα εργοστάσια έφυγε από την περιοχή, καθώς δεν υπάρχει στην Αρκαδία κάποια αντίστοιχη δραστηριότητα.
Σήμερα και με το Πρόγραμμα Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, δίνονται κίνητρα για να γίνουν επενδύσεις στην Αρκαδία. Αυτή τη στιγμή προχωρούν επενδύσεις σε κέντρα δεδομένων, σε εργοστάσια μπαταριών, καθώς και η δημιουργία τριών φαρμακευτικών μονάδων στη Βιομηχανική Περιοχή της Τρίπολης, που θα φέρουν περίπου 1.000 θέσεις εργασίας. Από άποψη τουρισμού, υπάρχει κινητικότητα τον χειμώνα και θέλουμε να ενισχύουμε το τουριστικό προϊόν, όμως το καλοκαίρι η σεζόν είναι μικρή και εστιάζεται στην Κυνουρία.
Τελευταία, το κεντρικό κράτος προσπαθεί να κάνει κάποια πράγματα για το Δημογραφικό, καθώς δεν βοηθά κανέναν να βρίσκεται ο μισός πληθυσμός της χώρας στην Αθήνα.
Κώστας Μανδρώνης, αντιπεριφερειάρχης
Ιθάκη: Να βοηθήσουμε νέους επαγγελματίες να εγκατασταθούν στο νησί
Μείωση πληθυσμού 11,4% μεταξύ 2011-2022
Η μεγάλη μείωση του πληθυσμού που καταγράφηκε στην απογραφή οφείλεται στο γεγονός ότι η μέτρηση του 2011 δεν ήταν ακριβής. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχει μειωθεί ο πληθυσμός της Ιθάκης, όμως δεν είναι τόσο μεγάλο το πρόβλημα.
Ως δημοτική Αρχή, θέλουμε να βοηθήσουμε νέους επαγγελματίες να εγκατασταθούν στο νησί. Εχουμε καλή πρόσβαση σε παιδεία και υγεία και προσπαθούμε να καλύψουμε όσα κενά υπάρχουν – για παράδειγμα, τώρα προσπαθούμε να φέρουμε παιδίατρο στο νησί.
Μεταξύ 5 και 8 Μαΐου διοργανώνουμε στην Ιθάκη ένα διεθνές συνέδριο για το δημογραφικό ζήτημα στα μικρά νησιά, με τη συμμετοχή πρέσβεων και επιτρόπων από χώρες της ΕΕ που έχουν μικρά νησιά. Σκοπός είναι να εξαγάγουμε ορισμένα συμπεράσματα και να χαράξουμε πολιτικές για την αντιμετώπιση του προβλήματος.
Διονύσης Στανίτσας, δήμαρχος
Γρεβενα: Η συρρίκνωση της αγροτικής οικονομίας και η ανάπτυξη του χειμερινού τουρισμού
Μείωση πληθυσμού 16,3% μεταξύ 2011-2022
Τα χρόνια της κρίσης πολύς κόσμος έφυγε με σκοπό την εύρεση εργασίας, είτε σε μεγάλες πόλεις στην Ελλάδα είτε στο εξωτερικό. Δεν είμαστε βιομηχανική περιοχή και η αγροτική οικονομία των Γρεβενών έχει συρρικνωθεί, καθώς οι νέοι δεν ασχολούνται. Οι παλαιότεροι ήθελαν τα παιδιά τους να φύγουν από τις δυσκολίες της κτηνοτροφίας, με αποτέλεσμα ο τομέας να μην εκσυγχρονιστεί.
Προσφάτως τα Γρεβενά εντάχθηκαν στο Πρόγραμμα Μετεγκατάστασης του υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, που δίνει 10.000 ευρώ ανά οικογένεια που εγκαθίσταται στην περιοχή. Παράλληλα, στο πλαίσιο του Προγράμματος Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης παρέχονται κίνητρα για την ίδρυση επιχειρήσεων, αλλά θα φανεί σε βάθος χρόνου η επιτυχία του.
Μοναδικός τρόπος για την αντιμετώπιση του προβλήματος είναι να βρεθούν θέσεις εργασίας. Πιστεύω ότι θα υπάρξει κάποιο ενδιαφέρον από επιχειρήσεις το επόμενο διάστημα, π.χ. στους τομείς μεταφορών και logistics, καθώς έχουμε φθηνή γη, είμαστε κόμβος και έχουμε σύνδεση με την Εγνατία Οδό.
Παράλληλα, κάνουμε προσπάθειες για την ανάδειξη του περιβάλλοντος και της φύσης, αλλά και για την ανάπτυξη του χειμερινού τουρισμού, με αιχμή το χιονοδρομικό κέντρο της Βασιλίτσας, στο οποίο ελπίζουμε να γίνει σοβαρή επένδυση από τον νέο ανάδοχο.
Γιάννης Τσακνάκης, αντιπεριφερειάρχης
Ευρυτανία: Οικονομικά κίνητρα για γιατρούς και εκπαιδευτικούς
Μείωση πληθυσμού 13,2% μεταξύ 2011-2022
Οι ρίζες του δημογραφικού προβλήματος είναι πολλαπλές: αστυφιλία, ανεργία, απασχόληση, κοινωνική ζωή. Για την αντιμετώπισή του απαιτούνται δράσεις σε τέσσερις κεντρικούς άξονες: κατοικία, εργασία, υγεία, παιδεία.
Στο κομμάτι της κατοικίας, η Ευρυτανία έχει καλά ακίνητα με χαμηλά ενοίκια, όμως είναι αυξημένο το κόστος της θέρμανσης. Σε ό,τι αφορά την εργασία, αν κάποιος θέλει να εργαστεί στην Ευρυτανία, δεν υπάρχει περίπτωση να μη βρει δουλειά, ενώ η υπηρεσία απασχόλησης του νομού συνεργάζεται με τη ΔΥΠΑ. Στην υγεία, έχουν θεσπιστεί οικονομικά κίνητρα για γιατρούς υπηρεσίας υπαίθρου, ύψους 400 ευρώ τον μήνα που φτάνουν έως τα 800 ευρώ για ορισμένες θέσεις που επιδοτούνται και από την κεντρική κυβέρνηση, ενώ αντίστοιχα κίνητρα δίνονται και σε εκπαιδευτικούς. Επιπλέον, έχουμε θέσει ως προτεραιότητα την ανάδειξη του φυσικού πλούτου και την ανάπτυξη του εναλλακτικού τουρισμού.
Στο Καρπενήσι λειτουργεί το τμήμα Δασολογίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών – μια ειδικότητα στην οποία υπάρχουν μεγάλες ελλείψεις στην αγορά. Αυτόν τον καιρό ανακατασκευάζεται η φοιτητική εστία, ώστε να στεγάζει 50 φοιτητές σε 25 δωμάτια.
Αριστείδης Τασιός, αντιπεριφερειάρχης
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου