Κάθε φορά που η χώρα ζει ένα ακραίο καιρικό επεισόδιο, η δημόσια συζήτηση ακολουθεί σχεδόν την ίδια διαδρομή. Πρώτα έρχεται η έκπληξη. Μετά τα βίντεο, οι εικόνες, τα «δείτε τι έγινε», τα «πρωτοφανές», τα «δεν το έχουμε ξαναδεί». Και ύστερα, σχεδόν πάντα, έρχεται η λήθη. Το φαινόμενο περνά, η επικαιρότητα αλλάζει σελίδα και εμείς επιστρέφουμε στη βολική ψευδαίσθηση ότι ζούμε απλώς μερικές «παράξενες μέρες». Όμως το χιόνι του Μαΐου δεν είναι απλώς μια παράξενη μέρα. Είναι ένα ακόμη χτύπημα στην πόρτα μιας κοινωνίας που επιμένει να μην ακούει.
Γιατί αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα. Όχι μόνο το ίδιο το φαινόμενο, αλλά ο τρόπος που το ερμηνεύουμε. Στην Ελλάδα, όταν μιλάμε για κλιματική κρίση, σκεφτόμαστε σχεδόν αυτόματα καύσωνες, πυρκαγιές, άντε και λίγη λειψυδρία. Έχουμε χτίσει ένα φτωχό, μονοδιάστατο λεξιλόγιο για κάτι που είναι πολύ πιο σύνθετο, πολύ πιο βίαιο και πολύ πιο απρόβλεπτο. Η κλιματική κρίση δεν είναι μόνο η άνοδος της θερμοκρασίας. Είναι η διάλυση της εποχικής ισορροπίας. Είναι η αίσθηση ότι ο χειμώνας, η άνοιξη και το καλοκαίρι δεν διαδέχονται πια το ένα το άλλο με κάποιον αναγνωρίσιμο τρόπο, αλλά συγκρούονται μέσα στο ίδιο ημερολόγιο. Οι πρώτες μέρες του φετινού Μαΐου, με χιονοπτώσεις σε ορεινά τμήματα και με ασυνήθιστα χαμηλές θερμοκρασίες για την εποχή, ήταν ακριβώς ένα τέτοιο σήμα.
Κι όμως, ακόμη και τώρα, μεγάλο μέρος της συζήτησης μοιάζει να περιστρέφεται γύρω από το αν είναι «φυσιολογικό» να χιονίζει Μάιο, λες και εκεί βρίσκεται η ουσία. Έλλα όμως που δεν βρίσκεται. Η ουσία είναι ότι η κλιματική κρίση δεν λειτουργεί σαν ευθεία γραμμή. Δεν σημαίνει ότι κάθε μήνας θα είναι απλώς θερμότερος από τον προηγούμενο. Σημαίνει συχνότερα άκρα, πιο απότομες μεταβολές, μεγαλύτερη αστάθεια, πιο δύσκολα προβλέψιμη συμπεριφορά της ατμόσφαιρας. Με άλλα λόγια, σημαίνει ότι το σύστημα γίνεται πιο νευρικό, όχι απλώς πιο ζεστό. Κι αυτό είναι κάτι που η επιστημονική κοινότητα λέει εδώ και χρόνια, αλλά η δημόσια κουβέντα εξακολουθεί να το μεταφράζει με όρους εντυπωσιασμού αντί κατανόησης. Η Ελλάδα έχει ήδη καταγράψει τον πιο θερμό χειμώνα στην ιστορία των μετρήσεων, ενώ ταυτόχρονα οι ερευνητές επισημαίνουν μεγάλες μεταβολές στη χιονοκάλυψη και στο κλιματικό ισοζύγιο των ορεινών περιοχών.
Αυτό που ζούμε, λοιπόν, δεν είναι μια «ιδιοτροπία της φύσης». Είναι η νέα αστάθεια. Και το χειρότερο είναι ότι ακόμη δεν έχουμε προσαρμόσει ούτε τη σκέψη μας ούτε τη λειτουργία του κράτους σε αυτήν. Συνεχίζουμε να αντιδρούμε σαν να πέφτουμε κάθε φορά από τα σύννεφα. Το χιόνι του Μαΐου μάς εκπλήσσει. Ο καύσωνας του Ιουνίου μάς εκπλήσσει. Η πλημμύρα του Σεπτεμβρίου μάς εκπλήσσει. Η φωτιά του Οκτωβρίου μάς εκπλήσσει. Σε μια χώρα που ζει πια μέσα σε ακραίες μεταβολές, το μόνο που δεν επιτρέπεται είναι να παριστάνουμε τους έκπληκτους.
Εδώ βρίσκεται και η πολιτική διάσταση του θέματος. Η κλιματική κρίση στην Ελλάδα εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται κυρίως επικοινωνιακά. Με σχέδια επί χάρτου, με διακηρύξεις, με αποσπασματικές καμπάνιες, με μια γλώσσα γενικών ευαισθησιών που τελειώνει τη στιγμή που αρχίζει η πραγματική πίεση. Η συζήτηση παραμένει σχεδόν πάντα αντιδραστική. Ανοίγει μετά την καταστροφή, ποτέ πριν από αυτήν. Συζητάμε όταν καίγεται το δάσος, όταν πνίγεται η πόλη, όταν πέφτει το χιόνι εκτός εποχής. Δεν συζητάμε σοβαρά για το πώς αλλάζει η γεωργία, πώς αλλάζει ο τουρισμός, πώς αλλάζει η πολιτική προστασία, πώς αλλάζει η καθημερινότητα στις πόλεις, πώς αλλάζει η ίδια η αίσθηση του χρόνου και της εποχής.
Και εδώ υπάρχει μια βαθύτερη κοινωνική αδράνεια. Ίσως επειδή η κλιματική κρίση μάς έχει παρουσιαστεί τόσα χρόνια σαν κάτι τεράστιο και παγκόσμιο, πολλοί νιώθουν ότι δεν τους αφορά πραγματικά, τουλάχιστον όχι ακόμη. Κι όμως, τους αφορά ήδη. Τους αφορά όταν δεν ξέρουν αν θα ανάψουν θέρμανση τον Μάιο. Τους αφορά όταν η αγροτική παραγωγή βγαίνει εκτός κύκλου. Τους αφορά όταν ο τουρισμός στηρίζεται σε μια εικόνα σταθερού «καλού καιρού» που πια δεν είναι δεδομένη. Τους αφορά όταν ένα ακραίο επεισόδιο μπορεί να χτυπήσει μια περιοχή χωρίς καμία προειδοποίηση που να μοιάζει επαρκής. Η κλιματική κρίση δεν είναι το μέλλον. Είναι μια ασταθής, επίμονη, δαπανηρή παρούσα πραγματικότητα.
Υπάρχει και κάτι ακόμη. Η κλιματική κρίση δεν δοκιμάζει μόνο τις υποδομές μας. Δοκιμάζει και τη γλώσσα μας. Γιατί όταν χιονίζει Μάιο, η εύκολη λέξη είναι «πρωτοφανές». Αλλά η εύκολη λέξη δεν βοηθά πάντα. Χρειαζόμαστε μια πιο ώριμη, πιο ειλικρινή παραδοχή: ότι μπαίνουμε σε μια εποχή όπου τέτοιες ακραίες αντιφάσεις θα είναι όλο και λιγότερο «πρωτοφανείς» και όλο και περισσότερο μέρος μιας αποσταθεροποιημένης κανονικότητας. Αυτό δεν σημαίνει μοιρολατρία. Σημαίνει σοβαρότητα.
Δεν αρκεί, λοιπόν, να κοιτάμε τις χιονισμένες κορυφές του Μαΐου με απορία ή με μια ρομαντική διάθεση του τύπου «τι τρελός που έγινε ο καιρός». Δεν είναι ρομαντικό. Είναι ανησυχητικό. Και δεν είναι μια λεπτομέρεια της επικαιρότητας. Είναι μια πολιτική, κοινωνική και πολιτισμική προειδοποίηση. Η φύση δεν «τρελάθηκε». Το κλίμα απορρυθμίζεται. Και εμείς εξακολουθούμε να το περιγράφουμε με όρους στιγμιαίου παράδοξου, λες και αυτό μας απαλλάσσει από την ανάγκη να αλλάξουμε.
Το χιόνι του Μαΐου, με αυτή την έννοια, δεν είναι ένα απλό καιρικό επεισόδιο. Είναι μια εικόνα του καιρού που έρχεται. Ενός καιρού πιο βίαιου, πιο ασταθούς, πιο απρόβλεπτου. Και αν υπάρχει κάτι πραγματικά επικίνδυνο, δεν είναι μόνο το ίδιο το φαινόμενο. Είναι το ότι ακόμη κοιτάμε αυτόν τον νέο κόσμο σαν να είναι μια προσωρινή ανωμαλία που σύντομα θα περάσει. Δεν θα περάσει. Αυτό ακριβώς είναι το θέμα.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου