Σε ένα ομοσπονδιακό δικαστήριο της Βιρτζίνια, οι αμερικανικές αρχές καταθέτουν αθόρυβα ένα κατηγορητήριο που θα αλλάξει την ιστορία του Διαδικτύου. Ο άνθρωπος που βρίσκεται στο στόχαστρο δεν είναι τρομοκράτης, κατάσκοπος ξένης δύναμης ή εγκληματίας του κυβερνοχώρου.
Είναι ένας 29χρονος πρώην συνεργάτης της CIA και της NSA, ο οποίος λίγες ημέρες νωρίτερα είχε αποκαλύψει στον κόσμο ένα μυστικό που οι ισχυρότερες υπηρεσίες πληροφοριών του πλανήτη προσπαθούσαν να κρατήσουν κρυφό: ότι η ιδιωτικότητα στην ψηφιακή εποχή ήταν πολύ πιο εύθραυστη απ’ όσο πίστευαν δισεκατομμύρια άνθρωποι.
Ο άνθρωπος στο δωμάτιο του ξενοδοχείου
Λίγες εβδομάδες νωρίτερα, σε ένα ξενοδοχείο του Χονγκ Κονγκ, ο Έντουαρντ Σνόουντεν περιμένει με νευρικότητα δύο δημοσιογράφους. Στον φορητό υπολογιστή του βρίσκεται ένα αρχείο χιλιάδων απόρρητων εγγράφων της Εθνικής Υπηρεσίας Ασφαλείας των ΗΠΑ.
Δεν είναι πολιτικός. Δεν είναι ακτιβιστής. Δεν είναι διάσημος. Είναι ένας τεχνικός που έχει περάσει μέσα από τα πιο απόρρητα συστήματα πληροφοριών της αμερικανικής κυβέρνησης και έχει δει κάτι που, κατά τη δική του κρίση, οι πολίτες όλου του κόσμου έπρεπε να γνωρίζουν.
Όταν οι αποκαλύψεις αρχίζουν να δημοσιεύονται στις εφημερίδες Guardian και Washington Post, η αντίδραση είναι εκρηκτική.
Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι οι μυστικές υπηρεσίες παρακολουθούν υπόπτους. Κανείς δεν φαντάζεται το πραγματικό μέγεθος του μηχανισμού. Άπαντες υπό παρακολούθηση.
Το πρόγραμμα που άνοιξε τα μάτια του κόσμου
Στο επίκεντρο βρίσκεται ένα πρόγραμμα με την κωδική ονομασία PRISM. Τα έγγραφα που βλέπουν το φως της δημοσιότητας δείχνουν ότι η NSA έχει δημιουργήσει ένα σύστημα που της επιτρέπει να αποκτά πρόσβαση σε τεράστιους όγκους ψηφιακών δεδομένων: Email, βιντεοκλήσεις, φωτογραφίες, αρχεία, μηνύματα, ιστορικό αναζητήσεων.
Για πρώτη φορά, η κοινή γνώμη έρχεται αντιμέτωπη με την πραγματική κλίμακα της ψηφιακής επιτήρησης. Στα έγγραφα εμφανίζονται μερικά από τα μεγαλύτερα ονόματα της Silicon Valley: Microsoft, Yahoo, Google, YouTube, Facebook, Skype και Apple.
Οι εταιρείες αρνούνται ότι είχαν παραχωρήσει απευθείας «πίσω πόρτες» στις αμερικανικές αρχές και επιμένουν ότι συμμορφώνονταν μόνο με νόμιμες δικαστικές εντολές. Ωστόσο, η ζημιά έχει ήδη γίνει. Η εικόνα ενός Διαδικτύου που λειτουργούσε ως ουδέτερος χώρος ελευθερίας αρχίζει να καταρρέει.
Η ημέρα που ξεκίνησε το ανθρωποκυνηγητό
Στις 20 Ιουνίου 2013 η αμερικανική κυβέρνηση αποφασίζει να περάσει στην αντεπίθεση. Σε μυστική διαδικασία καταθέτει κατηγορητήριο εναντίον του Σνόουντεν για κλοπή κρατικής περιουσίας και παραβίαση του Νόμου περί Κατασκοπείας. Το έγγραφο παραμένει προσωρινά σφραγισμένο. Η υπόθεση αντιμετωπίζεται πλέον ως ζήτημα εθνικής ασφαλείας.
Από εκείνη τη στιγμή αρχίζει ένα παγκόσμιο ανθρωποκυνηγητό χωρίς προηγούμενο. Ο Σνόουντεν μετατρέπεται μέσα σε λίγες ημέρες από άγνωστος τεχνικός σε έναν από τους πιο καταζητούμενους ανθρώπους του κόσμου. Οι ΗΠΑ ζητούν τη σύλληψή του.
Εκείνος εγκαταλείπει το Χονγκ Κονγκ και, έπειτα από μια περιπετειώδη διαδρομή, καταλήγει στη Ρωσία, όπου παραμένει μέχρι σήμερα.
Το σοκ των αγορών και η κρίση εμπιστοσύνης
Οι αποκαλύψεις δεν προκαλούν μόνο πολιτικό σεισμό, προκαλούν και οικονομικό. Για χρόνια, οι αμερικανικές εταιρείες τεχνολογίας είχαν πείσει τον κόσμο να μεταφέρει τα δεδομένα του στο cloud.
Ξαφνικά, κυβερνήσεις, τράπεζες και επιχειρήσεις αναρωτιούνται αν τα εταιρικά τους μυστικά είναι πραγματικά ασφαλή. Η εμπιστοσύνη κλονίζεται. Στην Ευρώπη ανοίγει μία μεγάλη συζήτηση για το πού πρέπει να αποθηκεύονται τα δεδομένα των πολιτών και ποιος έχει δικαίωμα πρόσβασης σε αυτά.
Οι έννοιες της «ψηφιακής κυριαρχίας» και της προστασίας προσωπικών δεδομένων αποκτούν νέο νόημα. Χρόνια αργότερα, η συζήτηση αυτή θα οδηγήσει σε αυστηρότερα ρυθμιστικά πλαίσια και θα συμβάλει στη διαμόρφωση του GDPR.
Το παράδοξο του 2026
Δεκατρία χρόνια μετά, το πιο παράδοξο στοιχείο της ιστορίας είναι ότι ο Σνόουντεν ίσως κέρδισε τη μάχη της ενημέρωσης αλλά έχασε τον πόλεμο.
Το 2013 ο κόσμος σοκαρίστηκε επειδή οι κυβερνήσεις συνέλεγαν δεδομένα. Το 2026 οι περισσότεροι άνθρωποι προσφέρουν τα ίδια δεδομένα οικειοθελώς, κάθε μέρα. Κάθε αναζήτηση, κάθε φωτογραφία, κάθε like, κάθε διαδρομή που καταγράφει το κινητό τηλέφωνο μετατρέπεται σε πρώτη ύλη για μια οικονομία που βασίζεται στα δεδομένα και στην τεχνητή νοημοσύνη.
Οι αλγόριθμοι γνωρίζουν τι αγοράζουμε, τι διαβάζουμε, τι μας φοβίζει και τι μας κάνει να χαμογελάμε. Δεκατρία χρόνια μετά, η μεγαλύτερη ειρωνεία είναι ότι ο Σνόουντεν αποκάλυψε έναν κόσμο παρακολούθησης που τότε φάνταζε δυστοπικός. Σήμερα, μεγάλο μέρος του αποτελεί «κανονικότητα».
Νατάσα Στασινού • nstasinou@naftemporiki.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου