Για δεκαετίες, μεγάλο μέρος της Ευρώπης αντιμετώπιζε τον κλιματισμό ως ακριβή ή περιβαλλοντικά επιβαρυντική πολυτέλεια. Οι διαδοχικοί καύσωνες, όμως, μετατρέπουν αυτή τη στάση σε οικονομικό ρίσκο: οι εργαζόμενοι αποδίδουν λιγότερο, οι επιχειρήσεις πληρώνουν περισσότερα για ενέργεια και τα κράτη χάνουν φορολογικά έσοδα την ώρα που αυξάνονται οι δαπάνες για υγεία και υποδομές.
Σε σχόλιό της, η συντακτική επιτροπή της Wall Street Journal υποστηρίζει ότι η ευρωπαϊκή αποστροφή προς τα κλιματιστικά έχει πλέον μετρήσιμο οικονομικό κόστος. Το επιχείρημα δεν αφορά μόνο την άνεση στα σπίτια. Αφορά τη δυνατότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας να λειτουργεί όταν οι θερμοκρασίες ξεπερνούν για μεγάλα διαστήματα τα όρια για τα οποία σχεδιάστηκαν τα κτίρια, τα δίκτυα και οι χώροι εργασίας της.
Η Ευρώπη έχει κλιματισμό μόλις στο 19% των κτιρίων
Σύμφωνα με έκθεση της Allianz Research, κλιματισμό διαθέτει κατά μέσο όρο μόλις το 19% των ευρωπαϊκών κτιρίων, έναντι περίπου 90% στις ΗΠΑ.
Το πρόβλημα επιτείνεται από το γεγονός ότι μεγάλο μέρος του ευρωπαϊκού κτιριακού αποθέματος έχει κατασκευαστεί για να συγκρατεί τη θερμότητα τον χειμώνα και όχι για να προστατεύει από παρατεταμένους καύσωνες. Έτσι, ακόμη και οι εργαζόμενοι σε γραφεία δεν είναι ουσιαστικά προφυλαγμένοι από τη θερμική καταπόνηση.
Η εικόνα είναι διαφορετική μεταξύ Βορρά και Νότου. Στις μεσογειακές χώρες τα κλιματιστικά είναι περισσότερο διαδεδομένα, αλλά οι υψηλότερες θερμοκρασίες, το γερασμένο κτιριακό απόθεμα και η ενεργειακή φτώχεια αφήνουν σημαντικό μέρος του πληθυσμού εκτεθειμένο.
Το όριο των 30 βαθμών
Η επίδραση της ζέστης στην παραγωγικότητα δεν αυξάνεται γραμμικά. Η Allianz εντοπίζει ένα κρίσιμο όριο κοντά στους 30 βαθμούς Κελσίου, πάνω από το οποίο οι απώλειες επιταχύνονται.
Για κάθε πρόσθετο βαθμό στο εύρος των 30 έως 35 βαθμών, η παραγωγή ανά ώρα εργασίας εκτιμάται ότι μειώνεται κατά περίπου 1,30 δολάρια σε σταθερές τιμές και όρους αγοραστικής δύναμης. Το ποσό αντιστοιχεί περίπου στο 3% της μέσης ωριαίας παραγωγής στο δείγμα της περιόδου 2014-2024.
Η ζημιά δεν αφορά μόνο τους εργαζομένους σε οικοδομές, αγροτικές εργασίες ή διανομές. Η υψηλή θερμοκρασία επηρεάζει τον ύπνο, τη συγκέντρωση, την ταχύτητα λήψης αποφάσεων και τη γνωστική απόδοση, μεταφέροντας το κόστος και στα γραφεία.
Βραχυπρόθεσμα, το μεγαλύτερο μέρος της επιβάρυνσης πέφτει στα περιθώρια κέρδους των επιχειρήσεων. Σταδιακά, όμως, η χαμηλότερη παραγωγικότητα μεταφέρεται στους μισθούς, στην κατανάλωση και τελικά στα δημόσια έσοδα.
Ταυτόχρονα αυξάνεται η κατανάλωση ενέργειας. Στους 35 βαθμούς, ένας ακόμη βαθμός θερμοκρασίας συνδέεται, σύμφωνα με την Allianz, με άνοδο της κατά κεφαλήν ενεργειακής κατανάλωσης κατά περίπου 1,2%. Οι επιχειρήσεις καλούνται επομένως να πληρώσουν περισσότερα για ενέργεια ακριβώς τη στιγμή που η παραγωγή τους υποχωρεί.
Απώλειες έως 1% του ΑΕΠ στη Νότια Ευρώπη
Μελέτες που συγκεντρώνει το World Resources Institute υπολογίζουν ότι οι καύσωνες έχουν προκαλέσει σε ιδιαίτερα θερμές χρονιές απώλειες ίσες με το 0,3%-0,5% του ΑΕΠ σε ευρωπαϊκές πόλεις. Στις περισσότερο εκτεθειμένες περιοχές της Νότιας Ευρώπης, το κόστος ξεπερνά το 1% του ΑΕΠ και, χωρίς περαιτέρω προσαρμογή, θα μπορούσε να πενταπλασιαστεί μέσα στις επόμενες τρεις δεκαετίες.
Σε σενάριο κατά το οποίο οι θερμότερες χρονιές της περιόδου 2014-2024 επαναλαμβάνονται σταδιακά έως το 2030, η Allianz εκτιμά ότι οι σωρευτικές απώλειες του ΑΕΠ θα μπορούσαν να φτάσουν το 5%-7% στις περισσότερο εκτεθειμένες οικονομίες. Σε απόλυτα μεγέθη, υπολογίζονται σε 240 δισ. δολάρια για τη Γαλλία, 147 δισ. για την Ιταλία, 131 δισ. για τη Γερμανία και 120 δισ. για την Ισπανία.
Ακόμη μεγαλύτερη από την πτώση της κατανάλωσης είναι η επίπτωση στις επενδύσεις. Όταν η ζέστη συμπιέζει την παραγωγικότητα και τα περιθώρια κέρδους, μειώνεται η αναμενόμενη απόδοση νέων επενδύσεων. Η χαμηλότερη επενδυτική δραστηριότητα περιορίζει με τη σειρά της τη μελλοντική παραγωγική δυναμικότητα, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο χαμηλότερης ανάπτυξης.
Η επιβάρυνση για την Ελλάδα
Η Ελλάδα βρίσκεται μεταξύ των οικονομιών στις οποίες η Allianz αναμένει ταυτόχρονη άνοδο τιμών και ανεργίας σε συνθήκες παρατεταμένης ακραίας ζέστης, έναν συνδυασμό με χαρακτηριστικά στασιμοπληθωρισμού.
Η έκθεση εκτιμά ότι η υποχώρηση της οικονομικής δραστηριότητας θα μπορούσε να μειώσει τα ετήσια φορολογικά έσοδα της χώρας κατά περίπου 1%, ενώ η συνολική πρόσθετη δημοσιονομική πίεση από την ακραία ζέστη μπορεί να φτάσει το 1,5% του ΑΕΠ. Σε αυτή περιλαμβάνονται οι αυξημένες δαπάνες για υγεία, ενεργειακές επιδοτήσεις, κοινωνική προστασία, αποκατάσταση υποδομών και επενδύσεις σε συστήματα ψύξης.
Η Ελλάδα αντιστοιχεί επίσης στο 3% των καταγεγραμμένων παγκοσμίως θανάτων από επεισόδια ακραίας ζέστης την περίοδο 1980-2024 στη βάση EM-DAT. Το μέγεθος χρειάζεται προσεκτική ανάγνωση, καθώς αντανακλά και τις διαφορές μεταξύ των χωρών στην καταγραφή της υπερβάλλουσας θνησιμότητας. Επιβεβαιώνει, ωστόσο, τη μεγάλη έκθεση των μεσογειακών οικονομιών.
Το κλιματιστικό δεν αρκεί
Η μαζική εγκατάσταση κλιματιστικών δεν αποτελεί από μόνη της λύση. Η άνοδος της ζήτησης για ψύξη αυξάνει την κατανάλωση ρεύματος, επιβαρύνει τα δίκτυα και, όταν η ηλεκτροπαραγωγή βασίζεται σε ορυκτά καύσιμα, ενισχύει τις εκπομπές που τροφοδοτούν την κλιματική αλλαγή.
Παράλληλα, η υψηλή θερμοκρασία περιορίζει και την προσφορά ηλεκτρικής ενέργειας: πυρηνικές και θερμικές μονάδες αναγκάζονται να μειώσουν την παραγωγή όταν τα ποτάμια που χρησιμοποιούν για ψύξη υπερθερμαίνονται, ενώ οι υψηλές θερμοκρασίες επηρεάζουν μετασχηματιστές, γραμμές μεταφοράς και ακόμη και την απόδοση των φωτοβολταϊκών.
Η απάντηση, σύμφωνα με τους ειδικούς, βρίσκεται στον συνδυασμό αποδοτικών συστημάτων κλιματισμού και αντλιών θερμότητας με σκίαση, καλύτερη μόνωση, φυσικό αερισμό, ψυχρά υλικά, πράσινες στέγες και περισσότερο πράσινο στις πόλεις. Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόσβαση των ηλικιωμένων, των χρονίως πασχόντων και των χαμηλότερων εισοδημάτων σε ασφαλή ψύξη, ώστε η προστασία από τη ζέστη να μη μετατραπεί σε ακόμη μία μορφή ανισότητας.
Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι πλέον «κλιματισμός ή πράσινη μετάβαση». Είναι εάν η Ευρώπη θα οργανώσει εγκαίρως την προσαρμογή των κτιρίων και των ενεργειακών της δικτύων ή θα πληρώνει κάθε καλοκαίρι ακριβότερα την έλλειψή της.
MoneyReview.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου