Με μια φράση που αποτυπώνει το βάθος της δημογραφικής κρίσης στην ελληνική περιφέρεια, οι ειδικοί περιέγραψαν την πραγματικότητα που βιώνουν πλέον πολλές περιοχές της χώρας: «Σε πολλές περιοχές της ελληνικής περιφέρειας δεν υπάρχουν πια ζευγάρια αναπαραγωγικής ηλικίας».
Η διαπίστωση αυτή ακούστηκε κατά τη διάρκεια ημερίδας με θέμα «Το Δημογραφικό Πρόβλημα στην Ελλάδα: Χίος, Ψαρά, Οινούσσες: τα νησιά-σύνορα που δοκιμάζονται από το δημογραφικό», η οποία πραγματοποιήθηκε στο Ομήρειο Πνευματικό Κέντρο Χίου.
Η ημερίδα συνδιοργανώθηκε από το Ithaca Demographic Forum, το Ελληνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων και την Ελληνική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Ιατρικής, υπό την αιγίδα του Δήμου Χίου, φέρνοντας στο ίδιο τραπέζι επιστήμονες, εκπροσώπους της Πολιτείας, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και φορείς που ασχολούνται με το δημογραφικό.
Το μήνυμα που κυριάρχησε ήταν σαφές: η υπογεννητικότητα, η γήρανση του πληθυσμού και η ερήμωση των ακριτικών περιοχών δεν αποτελούν πλέον μελλοντικό κίνδυνο, αλλά πραγματικότητα που ήδη πιέζει την Ελλάδα, ιδιαίτερα τα νησιά-σύνορα.
Η Χίος ως «μικρογραφία της Ελλάδας»
Το στίγμα της δημογραφικής συρρίκνωσης έδωσε ο Βύρων Κοτζαμάνης, ομότιμος καθηγητής Δημογραφίας και διευθυντής στο Ινστιτούτο Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών. Όπως επισήμανε, η Χίος αποτελεί μικρογραφία της Ελλάδας, καθώς ο πληθυσμός συγκεντρώνεται κυρίως στην κεντρική ενότητα του νησιού, ενώ οι πιο απομακρυσμένες περιοχές αποδυναμώνονται σταθερά.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η εικόνα που εμφανίζεται σε ορισμένους δείκτες ως σχετικά καλύτερη δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η Χίος έχει υψηλότερη γεννητικότητα. Αντίθετα, αντανακλά τη δραματική μείωση των ζευγαριών αναπαραγωγικής ηλικίας στις περιφερειακές ενότητες.
Με απλά λόγια, σε πολλές περιοχές δεν μειώνονται απλώς οι γεννήσεις. Μειώνονται οι ίδιοι οι άνθρωποι που θα μπορούσαν να κάνουν παιδιά.
Ο κ. Κοτζαμάνης ανέφερε ότι το 2024 στην Ελλάδα καταγράφηκαν κατά μέσο όρο 185 θάνατοι ανά 100 γεννήσεις, στοιχείο που αποτυπώνει με ωμό τρόπο την ένταση του δημογραφικού προβλήματος.
«Έχει διαρραγεί ο περιφερειακός κοινωνικός ιστός»
Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και ο δήμαρχος Χίου Γιάννης Μαλαφής, ο οποίος τόνισε ότι «έχει διαρραγεί ο περιφερειακός κοινωνικός ιστός».
Ο δήμαρχος έκανε λόγο για έναν έντονο «υδροκεφαλισμό», δηλαδή για υπερσυγκέντρωση πληθυσμού και δραστηριοτήτων στο κέντρο, εις βάρος των χωριών και των απομακρυσμένων περιοχών. Όπως υπογράμμισε, η Χίος χρειάζεται στοχευμένες πολιτικές, ώστε να μπορέσει να αναπτυχθεί ισόρροπα στο σύνολό της και όχι μόνο σε συγκεκριμένα σημεία.
Το πρόβλημα, όπως αναδείχθηκε στην ημερίδα, δεν είναι μόνο αριθμητικό. Είναι κοινωνικό, οικονομικό, εκπαιδευτικό και εθνικό. Όταν μειώνονται οι νέες οικογένειες, κλείνουν σχολεία, αδειάζουν χωριά, υποχωρεί η τοπική οικονομία και αποδυναμώνεται η παρουσία στα νησιά-σύνορα.
Τα νησιά-σύνορα μπροστά στη δημογραφική πίεση
Η υφυπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας Έλενα Ράπτη, σε βιντεοσκοπημένο μήνυμά της, χαιρέτησε την ημερίδα και υπογράμμισε τη σημασία της δημόσιας συζήτησης για το δημογραφικό, επισημαίνοντας την ανάγκη για στοχευμένες πολιτικές στήριξης της οικογένειας και της νέας γενιάς.
Ο βουλευτής Χίου της Νέας Δημοκρατίας Νότης Μηταράκης τόνισε ότι η ημερίδα αναδεικνύει την εξωστρέφεια του νησιού και τη σημασία της συζήτησης για ένα ζήτημα που δεν αφορά μόνο την Ελλάδα, αλλά συνολικά τις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες.
Από την πλευρά του, ο βουλευτής Χίου του ΠΑΣΟΚ Σταύρος Μιχαηλίδης εξέφρασε έντονη ανησυχία για την έλλειψη αποτελεσματικών μέτρων. Όπως σημείωσε, απαιτούνται περισσότερες δράσεις, ουσιαστικότερες πολιτικές και σταθερές παρεμβάσεις, ώστε να αντιμετωπιστεί ένα πρόβλημα που ήδη πιέζει τόσο τη νησιωτική όσο και την ηπειρωτική Ελλάδα.
Η μείωση του πληθυσμού σε αριθμούς
Ιδιαίτερα ανησυχητικά στοιχεία παρουσίασε ο αντιδήμαρχος Χίου και πρόεδρος των Τριτέκνων του νησιού Αργύρης Γιαμάς.
Όπως ανέφερε, ο πληθυσμός της Χίου έχει μειωθεί από περίπου 130.000 κατοίκους πριν από τη Σφαγή της Χίου σε 50.361 σήμερα. Την ίδια ώρα, οι Οινούσσες αριθμούν μόλις 911 κατοίκους, ενώ τα Ψαρά μόλις 420.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική όταν εξεταστεί ο μαθητικός πληθυσμός. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, τα παιδιά στα νηπιαγωγεία της Χίου εκτιμάται ότι θα μειωθούν από 944 το σχολικό έτος 2020-2021 σε 761 το 2026-2027, δηλαδή μείωση 19,38%.
Πίσω από αυτούς τους αριθμούς κρύβεται μια σκληρή πραγματικότητα: λιγότερα παιδιά σημαίνουν λιγότερες τάξεις, λιγότερα σχολεία, λιγότερη ζωή στα χωριά και μεγαλύτερη δυσκολία για τις νέες οικογένειες να παραμείνουν στον τόπο τους.
Από τις 2,4 γεννήσεις ανά γυναίκα στις 1,24
Ο Γιώργος Πατούλης, πρόεδρος του Ελληνικού Διαδημοτικού Δικτύου Υγιών Πόλεων και πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών, παρουσίασε στοιχεία που δείχνουν τη σταθερή συρρίκνωση του παραγωγικού και αναπαραγωγικού πυρήνα της χώρας.
Όπως ανέφερε, το 1970 στην Ελλάδα αναλογούσαν 2,4 γεννήσεις ανά γυναίκα, ενώ το 2024 ο δείκτης αυτός είχε υποχωρήσει στις 1,24 γεννήσεις ανά γυναίκα.
Η μείωση αυτή δεν είναι απλώς στατιστική. Αποτυπώνει μια βαθιά αλλαγή στον τρόπο ζωής, στις οικονομικές δυνατότητες, στην ηλικία τεκνοποίησης, στην ανασφάλεια των νέων ζευγαριών και στην αδυναμία πολλών περιοχών να κρατήσουν τους νέους ανθρώπους.
Ο κ. Πατούλης τόνισε ότι το δημογραφικό αποτελεί εθνική πρόκληση, η οποία απαιτεί άμεσες, συντονισμένες και μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις.
Η γονιμότητα, ο χρόνος και η ανάγκη πρόληψης
Στο ζήτημα της γονιμότητας στάθηκε ο Κωνσταντίνος Πάντος, γενικός γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής, υπογραμμίζοντας ότι η καθυστέρηση στην τεκνοποίηση καθιστά κρίσιμη την έγκαιρη ενημέρωση.
Όπως σημείωσε, η ταχύτερα αυξανόμενη ηλικιακή ομάδα που κάνει ή προσπαθεί να κάνει παιδί είναι πλέον οι γυναίκες και τα ζευγάρια άνω των 40 ετών. Αυτό, όπως εξήγησε, περιορίζει σημαντικά τις πιθανότητες για δεύτερο ή τρίτο παιδί, καθώς ο αναπαραγωγικός χρόνος δεν είναι ανεξάντλητος.
Ο κ. Πάντος υπογράμμισε τη σημασία της πρόληψης και της σωστής ενημέρωσης, υπενθυμίζοντας και την αξία της εξέτασης ΑΜΗ, η οποία μπορεί να δώσει χρήσιμη εικόνα για το αναπαραγωγικό απόθεμα μιας γυναίκας.
Τη σημασία της ενημέρωσης από νεαρή ηλικία ανέδειξε και ο ομότιμος καθηγητής Μαιευτικής-Γυναικολογίας του ΕΚΠΑ Γεώργιος Κρεάτσας, επισημαίνοντας ότι η γνώση για τη γονιμότητα πρέπει να έρχεται νωρίς και όχι όταν ο χρόνος έχει ήδη περιοριστεί.
Στο επίκεντρο οι Οινούσσες και τα Ψαρά
Η πρόεδρος του Ithaca Demographic Forum, Ζωή Ηλιοδρομίτη, υπογράμμισε ότι το δημογραφικό αφορά το ίδιο το μέλλον των κοινωνιών και ότι τα νησιά-σύνορα χρειάζονται ειδικές και στοχευμένες πολιτικές στήριξης.
Στο πλαίσιο της επίσκεψης πραγματοποιήθηκε και μετάβαση στις Οινούσσες, όπου ο δήμαρχος Γιώργος Δανιήλ ενημέρωσε τους συνδιοργανωτές της ημερίδας για τις ιδιαίτερες δημογραφικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει το νησί.
Οι Οινούσσες και τα Ψαρά δεν αποτελούν απλώς μικρές νησιωτικές κοινότητες. Είναι περιοχές με έντονο εθνικό και συμβολικό βάρος, όπου η πληθυσμιακή συρρίκνωση συνδέεται άμεσα με την ανάγκη διατήρησης ζωντανής παρουσίας στα νησιά-σύνορα.
Η Ελλάδα χρειάζεται σχέδιο, όχι αποσπασματικά μέτρα
Το συμπέρασμα της ημερίδας ήταν σαφές: το δημογραφικό δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με αποσπασματικές παρεμβάσεις. Απαιτείται συντονισμένη δράση της Πολιτείας, της επιστημονικής κοινότητας, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των ίδιων των τοπικών κοινωνιών.
Η στήριξη των νέων ανθρώπων, η πρόσβαση σε εργασία, στέγη, υγεία, παιδικούς σταθμούς, σχολεία και υπηρεσίες δεν είναι απλώς κοινωνική πολιτική. Είναι προϋπόθεση για να παραμείνουν οι οικογένειες στον τόπο τους.
Η Χίος, τα Ψαρά και οι Οινούσσες ανέδειξαν μέσα από την ημερίδα μια πραγματικότητα που ξεπερνά τα όρια του Βορείου Αιγαίου. Η Ελλάδα γερνά, η περιφέρεια αδειάζει και το δημογραφικό ισοζύγιο γίνεται όλο και πιο αρνητικό.
Αν δεν υπάρξει άμεση και σταθερή στρατηγική, το πρόβλημα δεν θα μετριέται μόνο σε λιγότερες γεννήσεις. Θα μετριέται σε άδεια χωριά, κλειστά σχολεία, χαμένη παραγωγικότητα και περιοχές που θα δυσκολεύονται να κρατήσουν ζωντανό τον κοινωνικό τους ιστό
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου